عصر درمان دقیق و دارورسانی هوشمند

پزشکی در حال ورود به عصر جدیدی است، عصری که نه در میلی‌متر یا میکرون، بلکه در نانومتر اندازه‌گیری می‌شود.

نانوپزشکی، کاربرد فناوری نانو در مراقبت‌های بهداشتی، در حال حاضر شروع به تغییر در تشخیص، دارورسانی و حتی جراحی کرده است. اکنون، با بلوغ این حوزه، دانشمندان به سمت عصری از درمان‌های دقیق با استفاده از نانوسیستم‌های هوشمند که می‌توانند بیماری را در سطح مولکولی هدف قرار دهند، پیش می‌روند.

اصل پشت نانوپزشکی به طرز فریبنده‌ای ساده است: طراحی موادی به اندازه کافی کوچک که بتوانند مستقیماً با سلول‌ها، بافت‌ها و DNA تعامل داشته باشند.

اما اجرای این ایده نیازمند دهه‌ها تحقیق در شیمی، زیست‌شناسی و فیزیک بوده است. نتیجه، دسته‌ای از نانوذرات و نانوربات‌ها است که قادر به حمل داروها دقیقاً در جایی که مورد نیاز هستند، به حداقل رساندن عوارض جانبی و به حداکثر رساندن اثربخشی هستند.

یکی از واضح‌ترین موفقیت‌های نانوپزشکی با ظهور واکسن‌های mRNA حاصل شد. نانوذرات لیپیدی، کره‌های کوچکی که مولکول‌های RNA شکننده را احاطه می‌کنند، تحویل سریع واکسن‌های COVID-19 را ممکن ساختند.

از آن زمان، فناوری‌های مشابهی برای درمان سرطان‌ها، اختلالات ژنتیکی و بیماری‌های عفونی تطبیق داده شده‌اند.

این نانوذرات را می‌توان طوری برنامه‌ریزی کرد که فقط در صورت مواجهه با محیط‌های سلولی خاص، محموله‌های درمانی را آزاد کنند و آسیب به بافت سالم را کاهش دهند.

فراتر از دارورسانی، نانوحسگرها به عنوان ابزارهای تشخیصی قدرتمندی در حال ظهور هستند.

دستگاه‌هایی که با مواد نانومقیاس جاسازی شده‌اند می‌توانند نشانگرهای زیستی را در خون، بزاق یا حتی بازدم تشخیص دهند و بیماری‌ها را در مراحل اولیه خود شناسایی کنند.

محققان در حال توسعه پچ‌های پوشیدنی پوشیده شده با نانوساختارهایی هستند که به طور مداوم سطح گلوکز، فعالیت قلب یا التهاب را کنترل می‌کنند و داده‌های بلادرنگ را به متخصصان پزشکی ارسال می‌کنند.

این نوع نظارت مولکولی مداوم می‌تواند اساساً پزشکی پیشگیرانه را تغییر دهد.

مرز بعدی که در حال حاضر در مراحل آزمایشی است، توسعه نانوربات‌ها است.

این ماشین‌های میکروسکوپی که اغلب توسط واکنش‌های شیمیایی یا میدان‌های مغناطیسی نیرو می‌گیرند، می‌توانند در جریان خون حرکت کنند تا داروها را تحویل دهند یا حتی میکروجراحی انجام دهند.

نمونه‌های اولیه با موفقیت تومورها را در مدل‌های حیوانی هدف قرار داده‌اند و راه را برای آزمایش‌های انسانی در دهه آینده هموار می‌کنند.

چشم‌انداز آینده‌ای که در آن پزشکان می‌توانند ناوگانی از نانوربات‌ها را برای از بین بردن سرطان یا ترمیم بافت به کار گیرند، دیگر مانند داستان‌های علمی تخیلی نیست.

با این حال، مسیر پیش رو بدون مانع نیست. سیستم ایمنی بدن می‌تواند نانوذرات را شناسایی و خنثی کند و این امر اثربخشی آنها را محدود می‌کند.

ایمنی و زیست‌سازگاری بلندمدت باید برقرار شود، به خصوص برای سیستم‌هایی که در بدن باقی می‌مانند.

سازمان‌های نظارتی هنوز در حال توسعه چارچوب‌هایی برای ارزیابی چنین فناوری‌های پیشرفته‌ای هستند و نوآوری را با نگرانی‌های اخلاقی و زیست‌محیطی متعادل می‌کنند.

با وجود این چالش‌ها، نوید نانوپزشکی نوین بسیار زیاد است. درمان‌های دقیق می‌توانند روزی شیمی‌درمانی را منسوخ کنند، در حالی که حسگرهای نانومقیاس ممکن است بیماری را مدت‌ها قبل از بروز علائم تشخیص دهند.

همچنان که محققان به اصلاح این فناوری‌ها ادامه می‌دهند، مرز بین زیست‌شناسی و فناوری نازک‌تر می‌شود.

در آینده‌ای نه چندان دور، قدرتمندترین ابزارها در پزشکی ممکن است با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نباشند  اما قادر به نجات جان میلیون‌ها نفر باشند.

لینک مفید:پیشرفت در کاربرد سیستم‌های دارورسانی مبتنی بر نانو و میکرو در بیماری‌های ریوی

بیشتر بدانید:نانوذرات پلاستیکی می‌توانند دارورسانی سرطان را بهبود بخشند

بیشتر بخوانید:دارورسانی به مغز از طریق اسپری بینی

تاریخ:1404/10/8

مهسا نعمتی